Εξάρτηση και εθισμός: Κάτι έχουμε καταλάβει εντελώς λάθος

Εξάρτηση και εθισμός: Κάτι έχουμε καταλάβει εντελώς λάθος

Όλοι είμαστε εξοικειωμένοι με την έννοια της ανθρώπινης εξάρτησης από κάτι. Όταν αυτή η εξάρτηση φτάσει σε παθολογικά επίπεδα (σε βαθμό που αμελεί κανείς άλλες σημαντικές πτυχές της ζωής του) μιλάμε για εθισμό. Πιο επικίνδυνος και πιο γνωστός είναι ο εθισμός σε ναρκωτικά (ηρωίνη, κοκαΐνη, νικοτίνη, αμφεταμίνες κλπ) αλλά στις σύγχρονες δυτικές κοινωνίες έχουν αναδυθεί και άλλες μορφές εθισμού: στον τζόγο, στην πορνογραφία και πιο πρόσφατα στο ίντερνετ.

Μιας και το πρόβλημα είναι τόσο συχνό και διαδεδομένο, όλοι ξέρουμε – ή τουλάχιστον έτσι νομίζουμε – τι χρειάζεται πρωτίστως ένα εθισμένο άτομο: απεξάρτηση. Γιατί όσο πιο γρήγορα γλιτώσει από τη νοσηρή συνήθειά του, τόσο πιο γρήγορα θα μπορέσει να γυρίσει σε μία φυσιολογική και υγιή ζωή, σωστά;

Ας ξεχάσουμε αυτά που ξέραμε

Στην πραγματικότητα, ο εθισμός είναι ένα πολύ παρεξηγημένο θέμα και οι πραγματικά εξαρτημένοι άνθρωποι χρειάζονται πολύ διαφορετική αντιμετώπιση από αυτήν που έχουμε συνηθίσει να ακούμε. Η παρεξήγηση ξεκινάει από το γεγονός ότι βλέπουμε την εξάρτηση ως το κύριο πρόβλημα που πρέπει να λυθεί άμεσα. Ταυτόχρονα, ο εξαρτημένος θεωρείται πως έχει μέρος της ευθύνης για την κατάσταση στην οποία βρίσκεται και παραμένει. (Ίσως να του αξίζει κιόλας κατά κάποιον τρόπο;)

Σχετικό κείμενο: Το πρόβλημα με τη νοσταλγία

Έτσι, οι εξαρτημένοι παντός είδους αντιμετωπίζονται επικριτικά, θεωρούνται αδύναμοι χαρακτήρες και συχνά κοινοί εγκληματίες. Τελικά περιθωριοποιούνται αν βυθιστούν αρκετά βαθιά στην εξάρτηση τους και δεν καταφέρουν να απεξαρτηθούν αρκετά γρήγορα. Αυτό που παραβλέπουμε όμως είναι οι ρίζες μιας τέτοιας εξάρτησης, οι ουσιαστικές της αιτίες.

Πώς ξεκινάει ο εθισμός

Ειδικά με τις ψυχοτρόπες ουσίες (τα ναρκωτικά, το αλκοόλ & το κάπνισμα) γνωρίζουμε ότι υπάρχει ένα προέχον βιολογικό στοιχείο στην εξάρτηση. Με απλά λόγια, η παρατεταμένη έκθεση σε μία τέτοια ουσία προκαλεί βιοχημικές αλλαγές στον ανθρώπινο οργανισμό, με αποτέλεσμα η απότομη διακοπή της να εκλύει δυσάρεστα και ίσως επικίνδυνα για τη ζωή συμπτώματα, το γνωστό σύνδρομο στέρησης.

Στην πλειοψηφία των περιπτώσεων ωστόσο, η αφετηρία της εξάρτησης δεν είναι το βιολογικό αλλά το ψυχολογικό στοιχείο της. Κι αυτό επειδή στον πυρήνα της η εξάρτηση από οτιδήποτε ξεκινάει από την επιθυμία κάποιου να ξεφύγει από μία δύσκολη πραγματικότητα. Το ίντερνετ, η ηρωίνη, ο τζόγος είναι εξαιρετικοί τρόποι να αποσπάει κανείς την προσοχή του, να ξεχνάει τα προβλήματα και τις ανησυχίες του.

Στην ουσία, αν είμαστε χαρούμενοι ή τουλάχιστον ικανοποιημένοι με την καθημερινότητα μας δεν έχουμε κανέναν λόγο να θέλουμε να κρυφτούμε στην απομονωμένη σπηλιά που μας παρέχει μια ουσία, ο τζόγος ή το ίντερνετ. Μπορεί να τη δοκιμάσουμε για λίγο (και ίσως να μας αρέσει) αλλά μετά θα θέλουμε να γυρίσουμε στην πραγματική ζωή μας. Τι γίνεται όμως αν δεν θέλουμε ιδιαίτερα να επιστρέψουμε; Αν η πραγματική ζωή μας φαίνεται απείρως χειρότερη από την ωραία σπηλιά που μόλις ανακαλύψαμε; Μπορεί να ξεχάσουμε τη δουλειά, την οικογένεια μας, ακόμη και το φαγητό προκειμένου να μείνουμε όσο γίνεται περισσότερο στην πνευματική ανακούφιση που μας χαρίζει αυτή η σπηλιά. Κάπου εκεί εγκαθίσταται ο εθισμός και όσο η κατάσταση παρατείνεται, τόσο πιο δύσκολο γίνεται να ξεφύγει κανείς.

Κάνοντας τα πράγματα χειρότερα

Αντί λοιπόν να αγκαλιάσουμε και να βοηθήσουμε έναν τέτοιο άνθρωπο, όχι μόνο να απεξαρτηθεί, αλλά και να νιώσει χρήσιμος, σημαντικός, χαρούμενος, αντί να προσπαθήσουμε να του δείξουμε ότι η ζωή έχει νόημα και ομορφιά (παρά τις αναπόφευκτες δυσκολίες της) κι ότι υπάρχουν άνθρωποι που τον αγαπούν χωρίς αυστηρούς όρους και απαιτήσεις, τον κρίνουμε ή απλά τον αποφεύγουμε σε ατομικό επίπεδο… και σε κοινωνικό επίπεδο τον στιγματίζουμε και τον περιθωριοποιούμε. Ποιος θα ήθελε άλλωστε να έχει στη δουλειά του ή στην παρέα του έναν «μαστούρη»;

Το μόνο που καταφέρνουμε έτσι είναι να κάνουμε τη ζωή έξω από την άνετη σπηλιά της εξάρτησης να φαίνεται ακόμη πιο δυσβάσταχτη και ανελέητη. Γι’αυτό ακόμη κι όταν κάποιος καταφέρει καταρχήν να σταματήσει τη χρήση, η πραγματική πρόκληση είναι να μην επιστρέψει σε αυτήν, να απεξαρτηθεί πραγματικά και οριστικά. Με την επικριτική στάση μας κάνουμε την πρόκληση αυτή ακόμη μεγαλύτερη. Η αποδοχή και η ουσιαστική υποστήριξη από την άλλη μπορούν να έχουν το αντίθετο αποτέλεσμα.

 

Εξάρτηση: Υπάρχει ελπίδα;

Η πραγματικότητα μιλάει από μόνη της: Το κοινωνικό πρόβλημα του εθισμού όχι μόνο δεν έχει μειωθεί με τις συμβατικές μεθόδους τύπου «war on drugs«, αλλά έχει θεριέψει υπογείως μέσα από παράνομα δίκτυα που κάνουν κάποιους λίγους πάμπλουτους και πολύ περισσότερους δυστυχισμένους. Τα βαριά εξαρτημένα άτομα τυπικά έχουν πολύ λίγες ελπίδες να ορθοποδήσουν ξανά πλήρως και να γίνουν χρήσιμα και λειτουργικά μέλη της κοινωνίας. Μπορούμε και πρέπει λοιπόν να βρούμε καλύτερους και ουσιαστικότερους τρόπους να βοηθήσουμε τέτοιους ανθρώπους, αν θέλουμε κάποτε το πρόβλημα των εξαρτήσεων να συρρικνωθεί.

Ας κάνει ο καθένας από την πλευρά του ότι μπορεί κι ας έχουμε τα μάτια μας ανοιχτά. Επειδή κάνοντας ότι δεν το βλέπουμε, το πρόβλημα δεν πρόκειται να εξαφανιστεί, ούτε θα μας κάνει την χάρη να ξεχάσει να χτυπήσει και την πόρτα μας κάποια στιγμή.

ΥΓ: Η έμπνευση μου για αυτό το θέμα, πέρα από την προσωπική μου εμπειρία με εξαρτημένα άτομα, ήρθε από τα δύο βίντεο Why The War on Drugs Is a Huge Failure και Addiction στα οποία σας παραπέμπω αν ενδιαφέρεστε περισσότερο για το θέμα.

ΥΓ 2: Αν το θέμα της εξάρτησης σας αγγίζει προσωπικά, άμεσα ή έμμεσα, μπορείτε να απευθυνθείτε για βοήθεια στους ειδικούς του ΚΕΘΕΑ (Κεντρο Θεραπείας Εξαρτημένων Ατόμων)

Κάνε εγγραφή στο Newsletter μας (1 e-mail τη βδομάδα) και μπες στην παρέα μαζί με άλλους:

132 Συνδρομητές


Διαφήμιση

Τροφή για σκέψη κάθε Κυριακή πρωί!

* indicates required

Είμαι ο Γιάννης και απολαμβάνω απίστευτα να γράφω στον ελεύθερο μου χρόνο για σημαντικά θέματα που με απασχολούν και συνήθως με αγγίζουν προσωπικά, τα οποία αξίζουν λίγη περισσότερη σκέψη από ότι συνηθίζουμε να τους αφιερώνουμε. Μπορείτε να με βρείτε στο facebook αλλά και να διαβάσετε περισσότερα άρθρα μου, στα αγγλικά, στο προσωπικό μου blog (hearmeout103.wordpress.com). Θα ήθελα πολύ να μαθαίνω τις σκέψεις/απόψεις σας πάνω στα θέματα που θίγω, οπότε μην διστάσετε να τις εκφράσετε στα σχόλια ή να επικοινωνήσετε μαζί μου!