Ο διάλογος έχει πεθάνει στις μέρες μας;

Ο διάλογος έχει πεθάνει;

Τι έχει πάει στραβά σε αυτό τον κόσμο; Τι φταίει που είμαστε τόσο διχασμένοι και διαρκώς σε διαμάχη μεταξύ μας; Γιατί δεν μπορούμε να συμφωνήσουμε σε σοβαρά θέματα και να προχωρήσουμε συντονισμένα στην επίλυση των πραγματικών προβλημάτων; Κάποιοι θα πουν ότι φταίνε οι φιλελεύθεροι, οι αριστεροί, οι συντηρητικοί, άλλοι θα πουν οι ομοφυλόφιλοι, οι μετανάστες, οι ηλίθιοι άνθρωποι, αυτοί που έχουν αντίθετη άποψη. Αλλά για μένα η ρίζα των σοβαρότερων και πιο διχαστικών προβλημάτων που αντιμετωπίζουμε σήμερα στις ανθρώπινες κοινωνίες είναι πολύ βαθύτερη: δεν ξέρουμε (ή ξεχάσαμε; ποτέ δεν μάθαμε;) τι θα πει διάλογος.

Πού πήγε ο διάλογος;

Θυμάμαι ότι το έχουμε πει πολλές φορές ξεκάθαρα στο λύκειο, όμως κι εγώ ο ίδιος νιώθω ότι καθημερινά το ξεχνάω, οπότε ας αρχίσω με μια σύντομη υπενθύμιση: Διάλογος δεν σημαίνει απλή συζήτηση, δεν σημαίνει μιλάει ο ένας, μετά μιλάει ο άλλος και τούμπαλιν. Διάλογος σημαίνει ανταλλαγή απόψεων, ιδεών και επιχειρημάτων. Στην ιδανική μορφή διαλόγου, οι απόψεις είναι αντίθετες και τα επιχειρήματα των δύο πλευρών λογικά και ψύχραιμα. Γιατί αντίθετες; Γιατί λογικά και ψύχραιμα; Γιατί έτσι κερδίζουν πραγματικά και οι συνομιλητές και όσοι παρακολουθούν τον διάλογο. Τι κερδίζουν; Μαθαίνουν κάτι για την αντίθετη άποψη, καταλαβαίνουν ότι δεν ξέρουν τα πάντα, ότι δεν έχουν απόλυτο δίκιο και ιδανικά συγκλίνουν σε κάποιο ουσιαστικό συμπέρασμα.

Για να γίνει αυτό πρέπει οι συμμετέχοντες να είναι διαλλακτικοί, να είναι διατεθειμένοι πραγματικά να ακούσουν την άποψη του συνομιλητή τους, να αποδέχονται εξαρχής ότι μπορεί κάτι να τους διαφεύγει, ώστε να μπορέσουν να διακρίνουν και ίσως να δεχτούν σημεία που δεν είχαν σκεφτεί οι ίδιοι από μόνοι τους, αλλά με τα οποία μπορεί να συμφωνούν. Σκεφτείτε… ποια από όλα αυτά τα στοιχεία του διαλόγου βλέπετε καθημερινά στις συζητήσεις γύρω σας, στα κανάλια, στα social media, στο δρόμο;

Αληθινά επιχειρήματα: είδος προς εξαφάνιση

Πόσο συχνά βλέπουμε ανθρώπους να διαφωνούν ήρεμα και πολιτισμένα; Ή πόσο συχνά το κάνουμε εμείς οι ίδιοι; Χρησιμοποιώντας αληθινά επιχειρήματα και με διάθεση να ακούσουμε την αντίθετη άποψη; Από την δικιά μου εμπειρία θα έλεγα αρκετά σπάνια. Αντιθέτως, οι διαφωνούντες συνήθως είμαστε απόλυτα βέβαιοι για την ορθότητα της θέσης μας και δεν δείχνουμε καμία διάθεση για συμβιβασμό ή αναθεώρηση της θέσης μας. Μάλιστα, όσο πιο σημαντικό είναι το θέμα τόσο πιο ακλόνητοι δείχνουμε και τόσο περισσότερο παθιαζόμαστε και χτυπιόμαστε όταν ο άλλος διαφωνεί μαζί μας. Στην προσπάθειά μας να αποδομήσουμε την αντίθετη άποψη, καθώς στερεύουμε από επιχειρήματα, καταφεύγουμε στις ad hominem επιθέσεις ή σε προσωπικούς χαρακτηρισμούς, ταυτίζουμε την αντίθετη άποψη με κάτι πολύ ακραίο και ξεκάθαρα απεχθές, ή απλά φωνάζουμε και βρίζουμε. Καταφεύγουμε σε οποιοδήποτε μέσο ώστε να μην αναγκαστούμε να υποχωρήσουμε.

Όταν η αντίθετη άποψη γίνεται ο εχθρός

Μέσα σε αυτό τον ορυμαγδό τα οφέλη του διαλόγου πνίγονται τελείως και κυριαρχούν τα έντονα αρνητικά συναισθήματα του ενός απέναντι στον άλλο. Χάνεται οποιαδήποτε ευκαιρία να βρεθεί κοινό έδαφος, ώστε στη συνέχεια να υπάρξει συνεργασία ή έστω κάποιο ωφέλιμο συμπέρασμα. Όταν ο διάλογος πεθαίνει, γκρεμίζονται οι γέφυρες που μας ενώνουν και καταδικάζεται η ανθρωπότητα σε έναν φαύλο κύκλο διαφωνίας που όχι μόνο δεν δίνει θετικά αποτελέσματα αλλά γεννάει και πολλά άλλα δεινά. Βία και πόλεμοι είναι τα προφανή, αλλά η ξενοφοβία, ο ρατσισμός και η διχόνοια αφήνουν λιγότερο αισθητές αλλά πιο βαθιές και μακροχρόνιες πληγές σε εμάς και ιδίως στις κοινωνίες μας. Είναι άραγε τόσο πολύτιμη η άποψη μας, ώστε να πετάμε τον διάλογο από το παράθυρο παρά τις τόσο σοβαρές συνέπειες;

Ο κόσμος (ευτυχώς) δεν είναι τόσο απλός

Το πρόβλημα βέβαια ξεκινάει από την υπεραπλούστευση που τόσο μας αρέσει να κάνουμε συνεχώς. Νιώθουμε ότι αυτός που διαφωνεί μαζί μας είναι ένας εντελώς διαφορετικός άνθρωπος, ανήκει στο αντίπαλο πολιτικό, ηθικό, ιδεολογικό στρατόπεδο, είναι εχθρός μας. Άρα δεν μπαίνουμε καν στη λογική να προσπαθήσουμε να βρούμε κοινό έδαφος. Πόσο εύκολα ξεχνάμε ότι με τους συνομιλητές μας έχουμε άπειρα κοινά, από την αγάπη για τους κοντινούς μας ανθρώπους, τον φόβο μας για το θάνατο και την αβεβαιότητα για το μέλλον, μέχρι τον αέρα που αναπνέουμε και το 99% τον γονιδίων μας. Πώς μπορούμε τόσο εύκολα να πιστεύουμε ότι αυτός που διαφωνεί, έστω και έντονα, μαζί μας σε οτιδήποτε είναι λίγο πολύ εχθρός μας; Γιατί όποιος διαφωνεί με τις θρησκείες χαρακτηρίζεται ως αντί-θρησκος ή όποιος κριτικάρει την κυβέρνηση ως αντι-κυβερνητικός λες και αυτά τα επίθετα αρκούν για να περιγράψουν κάτι τόσο περίπλοκο όσο ένα ανθρώπινο ον;

Τι κάνουμε λοιπόν;

Μπορούμε και πρέπει να κοιτάξουμε πέρα από τις διαφορές μας, για να βρούμε αυτά που μας ενώνουν. Για να γίνει αυτό όμως, πρέπει πρώτα να είμαστε πραγματικά διατεθειμένοι να ακούσουμε άλλες απόψεις και κυρίως να αμφισβητήσουμε τις δικές μας. Ας προσπαθήσουμε την επόμενη φορά που θα βρεθούμε να διαφωνούμε παθιασμένα να μην βγάλουμε βιαστικά συμπεράσματα για το ποιόν του ανθρώπου που έχουμε απέναντι μας, να μην τον χαρακτηρίσουμε με μία ισοπεδωτική λέξη. Δεν είναι κακό να μην έχουμε επιχειρήματα να αντιτείνουμε, αλλά δεν είναι λύση να τα αντικαθιστούμε με νεύρα, φωνές και ύβρεις, ακόμη κι αν ο συνομιλητής μας “αρχίσει πρώτος”.

Από την άλλη δεν έχει νόημα να επιμένουμε πολύ να πείσουμε κάποιον που δεν μας ακούει ή που χρησιμοποιεί την λογική αλά καρτ. Το καλύτερο που μπορούμε να κάνουμε είναι να προσπαθήσουμε με καλή διάθεση κι επιχειρήματα να εκθέσουμε την άποψη μας και να ελπίζουμε ότι κι ο συνομιλητής μας θα κάνει το ίδιο. Δεν μπορούμε να περιμένουμε πάντα ότι θα το κάνει, αλλά όσο κολλητικό είναι το μίσος κι ο θυμός, άλλο τόσο είναι η καλοσύνη κι η διαλλακτικότητα. Ας προσπαθήσουμε να κολλήσουμε με το σωστό “μικρόβιο” όσο γίνεται περισσότερους ανθρώπους.


Διαφήμιση


Είμαι ο Γιάννης και απολαμβάνω απίστευτα να γράφω στον ελεύθερο μου χρόνο για σημαντικά θέματα που με απασχολούν και συνήθως με αγγίζουν προσωπικά, τα οποία αξίζουν λίγη περισσότερη σκέψη από ότι συνηθίζουμε να τους αφιερώνουμε. Μπορείτε να με βρείτε στο facebook αλλά και να διαβάσετε περισσότερα άρθρα μου, στα αγγλικά, στο προσωπικό μου blog (hearmeout103.wordpress.com). Θα ήθελα πολύ να μαθαίνω τις σκέψεις/απόψεις σας πάνω στα θέματα που θίγω, οπότε μην διστάσετε να τις εκφράσετε στα σχόλια ή να επικοινωνήσετε μαζί μου!