Ποιο είναι το νόημα της ζωής;

Ποιο είναι το νόημα της ζωής;
231 Shares

Φαντάσου για λίγο πως θα ένιωθες αν ήσουν σε ένα στρατόπεδο συγκέντρωσης. Ο κόσμος θα ήταν πολύ διαφορετικός για όλους και στην συγκεκριμένη περίπτωση για τον Βίκτορ Ε.Φρανκλ, ιδρυτή της «Τρίτης Σχολής Λογοθεραπείας» και Καθηγητή σε πανεπιστήμια όπως το Χάρβαρντ και το Στανφορντ. Ο ίδιος έγραψε ένα βιβλίο με τίτλο «Το νόημα της Ζωής», το οποίο όταν το διάβαζα ήταν λες και ήμουνα μέσα στα γεγονότα των στρατοπέδων συγκέντρωσης που πέρασε ο συγγραφέας, «μέσα» στον κόσμο του παραλογισμού και της παράνοιας.

Βιβλίο: Το νόημα της ζωής (δες το βιβλίο εδώ, βιβλιοπωλείο Ψυχογιός)

Στον κόσμο του Στρατοπέδου στο Άουσβιτς, δεν υπήρχε καμία αναγνώριση της ανθρώπινης ζωής και της ανθρώπινης αξιοπρέπειας. Ο κρατούμενος ήταν ένας αριθμός (που έπρεπε να αναγράφεται στο παντελόνι ή στο μπλουζάκι του) που τον είχαν μετατρέψει σε αντικείμενο προς εξόντωση. Ενώ παράλληλα περίμεναν να τους δώσει ό,τι του είχε απομείνει από τη σωματική του ενέργεια μέχρι να πεταχτεί το κουφάρι του.

Δύο ιστορίες του βιβλίου που με έκαναν να ανατριχιάσω

Αριστερά  ή δεξιά;  

Εικόνα από κρεματόριο

Όταν ο Φρανκλ έφτασε στο στρατόπεδο συγκέντρωσης μαζί με εκατοντάδες άλλους ανθρώπους, οι Ες-Ες τους στοίχισαν σε μια ευθεία η οποία κατέληγε σε έναν αξιωματικό. Κανένας δεν είχε ιδέα πού βρισκόταν και τι θα έκανε εκεί. Για την αποφυγή εξεγέρσεων σχετικά με το τι θα επακολουθήσει, τους είχαν αφήσει να κρατήσουν στη διάρκεια του ταξιδιού τις βαλίτσες τους.Παρόλ’αυτά όταν μπήκαν στη σειρά, τούς είπαν να αφήσουν τα πράγματά τους πίσω και να συνεχίσουν μονάχα με τα απαραίτητα.

Φτάνοντας στον αξιωματικό η ουρά χωριζόταν σε δεξιά και αριστερά. Ο Φρανκλ ήταν μαζί με ένα φίλο του. Ο αξιωματικός εξέτασε τον φίλο του και του είπε να πάει αριστερά, στη συνέχεια πέρασε μπροστά ο Φρανκλ

«Ο άντρας των Ες-Ες με περιεργάστηκε, φάνηκε να διστάζει, μετά ακούμπησε και τα δύο του χέρια στους ώμους μου. Κατέβαλα μεγάλη προσπάθεια να δείχνω ζωηρός, κι αυτός έστριψε τους ώμους μου πολύ αργά ώσπου ν’ αντικρίσω τη δεξιά μεριά, και βάδισα  προς τα εκεί»

Το ίδιο βράδυ απορημένος για το που βρίσκεται ο φίλος του, ρώτησε μερικούς κρατούμενους που ήταν πιο παλιοί εκεί.

«Ήταν στην αριστερή μεριά;»

«Ναι»

«Τότε μπορείς να τον δεις εκεί πέρα», του είπαν.

«Πού;»

Ένας από τους κρατούμενους έδειξε μια καμινάδα μερικά μέτρα μακριά, βγάζοντας καπνό και γεμίζοντας τον ήδη γκρίζο ουρανό της Πολωνίας.

«Εκεί είναι ο φίλος σου, ανεβαίνει προς τα Ουράνια»

Μεταβαίνοντας από έναν εφιάλτη σε έναν δεύτερο

Τα όνειρα ενός κρατούμενου απαρτίζονταν από τις βαθύτερες του ευχές, όπως ένα ζεστό μπάνιο, ψωμί, κέικ και τσιγάρα.

Ένα βράδυ ο Φρανκλ, ξύπνησε από τους ήχους και τα βογγητά ενός συγκρατούμενου του, ο οποίος πέρα από τους ήχους χτυπιόταν στον ύπνο του.  Ορμώμενος να τον ξυπνήσει και να το βγάλει από το παραλήρημα, τράβηξε απότομα το χέρι του πίσω. Γράφει ο ίδιος:

«Εκείνη τη στιγμή συνειδητοποίησα έντονα το γεγονός ότι κανένα όνειρο, όσο τρομερό και αν ήταν, δεν θα μπορούσε να είναι τόσο κακό όσο η πραγματικότητα του στρατοπέδου που μας περιέβαλε και στην οποία ήμουν έτοιμος να τον επαναφέρω.

Ποιο είναι το νόημα της ζωής;

Η απάντηση σε αυτό το ερώτημα δεν είναι μία και μοναδική φράση που θα γίνει quote και θα περιφέρεται στα κοινωνικά δίκτυα μαζεύοντας likes και καρδούλες. Αυτό συμβαίνει διότι η απάντηση είναι μέρος από μια πορεία σκέψεων και γεγονότων που θα ανακαλύψεις στο βιβλίο.

«Το να ρωτάς για το νόημα της ζωής είναι σαν να ρωτάς ένα σκακιστή ποια είναι η καλύτερη κίνηση» Βίκτορ Φρανκλ

«Πλάκα κάνεις Γιώργο και τι κάθομαι και διαβάζω το άρθρο τότε;»

Γι’ αυτό το λόγο θα δούμε ένα μέρος των λεγόμενων του συγγραφέα και τις σκέψεις του για το νόημα της ζωής.

«Η ζωή σε ύστατη ανάλυση σημαίνει να αναλαμβάνεις την ευθύνη, να βρεις τη σωστή απάντηση στα προβλήματα της και να εκπληρώνεις τα καθήκοντα που αδιάκοπα θέτει σε κάθε μεμονωμένο άνθρωπο» .

Επομένως, είναι αδύνατον να προσδιορίσουμε το νόημα της ζωής με γενικό τρόπο, μιας και τα καθήκοντα και συνεπώς το νόημα της ζωής διαφέρουν από άνθρωπο σε άνθρωπο και από στιγμή σε στιγμή.

«Το ξεχωριστό και η μοναδικότητα που χαρακτηρίζουν κάθε άνθρωπο και δίνουν ένα νόημα στη ύπαρξή του έχουν μια επίπτωση τόσο στη δημιουργική εργασία όσο και στην αγάπη»

Όταν διαβάσεις το βιβλίο θα καταλάβεις ότι στις παρακάτω παραγράφους απλά «ξύσαμε την επιφάνεια» όσον αφορά το νόημα της ζωής.

Αγάπη: Το νόημα της ζωής

Ενώ ο Φρανκλ μαζί με τους συγκρατούμενους του περνούσαν τις πύλες του στρατοπέδου παρατεταγμένοι με προορισμό μια χειρωνακτική εργασία, ένας φίλος τού ψιθύρισε «πού να μας έβλεπαν τώρα οι γυναίκες μας, ελπίζω να είναι σε καλύτερα στρατόπεδα από εμάς και να μην ξέρουν τι μας συμβαίνει»

Ποιο είναι το νόημα της ζωής; 2

Εκείνη την ώρα που ο Ήλιος ανέτειλε και τα αστέρια εξαφανίζονταν σιγά σιγά ο Βίκτορ Φρανκλ περιγράφει πόσο ξεκάθαρα θυμήθηκε τη γυναίκα του:

«Την άκουσα να μου απαντάει, είδα το χαμόγελο της, την έντιμη και ενθαρρυντική ματιά της. Αληθινή ή όχι, η ματιά της ήταν τώρα πιο φωτεινή και από τον ήλιο» απόσπασμα του βιβλίου «Το νόημα της ζωής»

Συνεχίζοντας εξηγεί πως τότε κατάλαβε την αλήθεια όπως την τραγουδούν οι ποιητές:

«Η αγάπη είναι ο υπέρτατος και υψηλότερος σκοπός. Η σωτηρία του ανθρώπου είναι μέσα από την αγάπη» 

Η φράση αυτή προκύπτει από την συλλογιστική πορεία, πως ακόμα και όταν ένας άνθρωπος, που φαινομενικά δεν του έχει απομείνει τίποτα, μπορεί και πάλι να νιώσει ευδαιμονία έστω και για λίγο όταν σκέφτεται τους αγαπημένους του. Μέσα από την αγάπη ένας άνθρωπος είναι ικανός να αναγνωρίσει τα ουσιώδη γνωρίσματα και χαρακτηριστικά στο αγαπημένο του πρόσωπο, βλέποντας παράλληλα αυτό που βρίσκεται μέσα του.

Προσφυγή στο παρελθόν και διαγραφή του μέλλοντος

Ο συγγραφέας κατά τη διάρκεια περίπου τριών χρόνων σε στρατόπεδα συγκέντρωσης, γνώρισε έναν άνθρωπο ο οποίος κάθε φορά που βάδιζε για τη δουλειά με την ομάδα των συγκρατούμενων του, πίστευε ότι πάει στην κηδεία του.

Η ιδέα της ελευθερίας για τους περισσότερους ήταν ένα τρελό όνειρο. Με την καθημερινή αγωνία που βίωνε ένας κρατούμενος η προσφυγή στο παρελθόν ήταν πιο λογική παρά ποτέ.

Σε βοηθάει να σκέφτεσαι το παρελθόν και να αποφεύγεις την κόλαση που ζεις;

Σύμφωνα με τον Φρανκλ, όχι…

Πιο συγκεκριμένα ο συγγραφέας αναφέρει στο βιβλίο πως αναπολώντας κατά κύριο λόγο το παρελθόν «λεηλατείς» το παρόν, χάνοντας ευκαιρίες που μπορεί να σου σώσουν τη ζωή.

«Το να θεωρήσουμε την «προσωρινή μας ύπαρξη» ως εξωπραγματική ήταν από μόνος του ένας σημαντικός παράγοντας στο να χάσουν οι αιχμάλωτοι τον έλεγχο για ζωή. Τα πάντα γινόντουσαν άσκοπα»

«Τέτοιοι άνθρωποι λησμόνησαν ότι συχνά ακριβώς μια δύσκολη κατάσταση δίνει στον άνθρωπο μια ευκαιρία να μεγαλώσει πνευματικά, υπερβαίνοντας τον ίδιο του τον εαυτό»

Σε αυτό το σημείο να σου θυμίσω ότι αυτά τα έγραψε ένας άνθρωπος που τα πόδια του είχαν φουσκώσει από το κρύο και ίσα ίσα μπορούσε να χωρέσει τα παπούτσια του, προσέχοντας να μην κόψει τα συρμάτινα κορδόνια του. Ενώ παράλληλα έπρεπε να δείχνει ότι είναι ικανός να δουλεύει στο χιόνι για να μην τον σκοτώσουν. Αυτός ο άνθρωπος (και πολύ πιθανό οι συγκρατούμενοι του), επέλεξαν να μην τρελαθούν και να μην κοιτάνε μόνο στο παρελθόν αλλά να ρίξουν φως και στο παρόν.

Και μιας και μιλάμε για παρελθόν, παρόν και μέλλον πάμε να δούμε μια ιστορία αφιερωμένη στη…

…δύναμη της πίστης

“Ο κρατούμενος που είχε χάσει την πίστη του στο μέλλον του, ήταν καταδικασμένος» απόσπασμα του βιβλίου

Αρχές Μαρτίου του 1945, ο θαλαμοφύλακας του παραπήγματος του Φρανκλ, του εκμυστηρεύτηκε ότι τον επισκέφτηκε μια φωνή στον ύπνο και του υποσχέθηκε ότι θα του δώσει απάντηση για οτιδήποτε ήθελε να μάθει. Όπως μπορείς να μαντέψεις ο θαλαμοφύλακας ρώτησε πότε θα απελευθερωνόταν. Πότε θα τελείωνε ο πόλεμος και οι κρατούμενοι θα ήταν και πάλι ελεύθεροι. Το όνειρο αυτό το είχε δει αρχές Φεβρουαρίου του ίδιου χρόνου.

Ο Φρανκλ τον ρώτησε: «Και τι σου απάντησε η φωνή στο όνειρό;»

Ο θαλαμοφύλακας του ψιθύρισε «Στις τριάντα Μαρτίου». Μια απίστευτη σιγουριά προσέδιδε η φωνή του. Λες και το μόνο που είχε να κάνει ήταν περιμένει τη στιγμή που θα απελευθερωθεί.

Ο καιρός περνούσε και τα νέα ήταν οτιδήποτε άλλο παρά ενθαρρυντικά για την λήξη του πολέμου στις τριάντα Μαρτίου. Στις 29 Μαρτίου ο θαλαμοφύλακας ξαφνικά αρρώστησε και την επόμενη μέρα έπεσε σε παραλήρημα και απεβίωσε.

«Σύμφωνα με όλα τα εξωτερικά φαινόμενα, είχε πεθάνει από τύφο»

Τα 3 ψυχολογικά στάδια του κρατούμενου στο στρατόπεδο συγκέντρωσης

Ποιο είναι το νόημα της ζωής; 2 (2)

Το πρώτο στάδιο: «Η λαχτάρα για το σπίτι και την οικογένεια»

Η λαχτάρα για το σπίτι, την οικογένεια και τους φίλους ήταν τόσο μεγάλη που όπως περιγράφει ο Φρανκλ , ο κρατούμενος μπορούσε να νιώθει καταφαγωμένος από αυτήν. Το δεύτερο στοιχείο από το στάδιο αυτό ήταν αηδία για όλες τις εικόνες που τον περιέβαλλαν. Από τα ρούχα που του έδιναν μέχρι το παράπηγμα στο οποίο κοιμόταν και τον καθαρισμό των υπονόμων (οι περισσότεροι νέοι είχαν την «τιμή» να τους καθαρίζουν). Το τελευταίο ήταν η αποστροφή προς τις εκδηλώσεις βίας. Ο νέος κρατούμενος δεν άντεχε να κοιτάει όταν μια ομάδα συγκρατούμενων του χτυπιόταν από τους Κάπο ή από τους Ες-Ες.

Βέβαια το πρώτο στάδιο ήταν και το πιο μικρό…

Το δεύτερο στάδιο: «Απάθεια και κρίση αξιών»

Για να μπορεί να αντέξει ψυχολογικά όλα αυτά που συμβαίνουν, ο κρατούμενος πρέπει να αναπτύξει μια μορφή απάθειας.

«Πέρασα ένα διάστημα σε ένα παράπηγμα με ασθενείς που έπασχαν από τύφο, είχαν υψηλό πυρετό και συχνά παραληρούσαν. Ύστερα από το θάνατο ενός από αυτούς, παρακολούθησα δίχως καμία συγκινησιακή αναστάτωση τη σκηνή που ακολούθησε και η οποία επαναλαμβανόταν μετά από κάθε θάνατο. Ο ένας μετά τον άλλον κρατούμενο σίμωσαν το ακόμη ζεστό πτώμα. Ένας άρπαξε τα απομεινάρια ενός άθλιου γεύματος με πατάτες, άλλος ένας αντάλλαξε τα ξυλοπάπουτσά του με αυτά του νεκρού, άλλος πήρε το πανωφόρι του και άλλος κατάφερε να εξασφαλίσει- για φαντάσου!- λίγο αυθεντικό σπάγκο.” απόσπασμα του βιβλίου «Το νόημα της ζωής»

Πέρα από την έλλειψη ύπνου και την πείνα, το επόμενο πιθανό αίτιο της απάθειας είναι η καταστροφή της εικόνας που κάθε κρατούμενος είχε για τον εαυτό του. Πολλοί άνθρωποι πριν μαζευτούν στο στρατόπεδο συγκέντρωσης έθεταν την αξία τους και την εικόνα για τον εαυτό τους με βάση το οικονομικό και το κοινωνικό τους status. Στο στρατόπεδο όμως δεν υπήρχε πια το «εγώ». Από ένα σημείο και μετά κάθε άνθρωπος αντιλαμβανόταν τον εαυτό του ως ένα κομμάτι από ένα κοπάδι άβουλων πλασμάτων υπό την επιτήρηση εκπαιδευμένων σαδιστών.

Ως αποτέλεσμα πολύ άνθρωποι έπασχαν από κόμπλεξ κατωτερότητας (inferiority complex).

Αυτό βέβαια μπορεί να λειτουργήσει και ανάποδα.

Πέρα από τους Ες-Ες, υπήρχαν οι Κάπο, οι οποίοι ήταν κρατούμενοι που διακρίθηκαν για την βαρβαρότητα τους και ήταν υπεύθυνοι για την «τήρηση της τάξης». Μερικοί από τους Κάπο ήταν πιο βάρβαροι ακόμα και από τους Ες-Ες και συμπεριφερόντουσαν στους κρατούμενους ως μηδενικά. Κρατούμενοι λοιπόν όπως οι Κάπο, οι μάγειρες, οι αποθηκάριοι και οι αστυνομικοί ανέπτυξαν ψευδαισθήσεις μεγαλείου.

«Η συνείδηση της εσωτερικής σου αξίας αγκυροβολεί σε υψηλότερα, περισσότερα πνευματικά πράγματα και δεν μπορεί να την κλονίσει η ζωή στο στρατόπεδο συγκέντρωσης. Αλλά πόσοι ελεύθεροι άνθρωποι, πόσο μάλλον αιχμάλωτοι την έχουν;»

Το τρίτο στάδιο: «Ελευθερία»

Το νόημα της ζωής βιβλίο ελευθερία το τρίτο στάδιο

Το πέρασμα του συγγραφέα από τις πύλες του στρατοπέδου μαζί με τους εναπομείναντες συγκρατούμενους, ως ελεύθεροι άνθρωποι, ήταν αρκετά δύσκολο (όσο παράδοξο και αν ακούγεται).

Πέρα από μικρούς «σπινθήρες» χαράς οι κρατούμενοι δεν μπορούσαν να νιώσουν χαρούμενοι. Το πρώτο βράδυ μετά την απελευθέρωση μαζεύτηκαν στους κοιτώνες:

-«Πες μου ευχαριστήθηκες σήμερα;»

-«Ειλικρινά όχι!»

Οι κρατούμενοι είχαν «ξεμάθει» να νιώθουν ευχαρίστηση. Οι άνθρωποι μετά την απελευθέρωση τους, βίωναν, όπως το περιγράφει στο βιβλίο το φαινόμενο της «αποπροσωποίησης». Τα πάντα έμοιαζαν ουτοπικά.

Με τον καιρό βέβαια και με «πρωτοπόρο» το σώμα μιας και όλοι τρώγανε ακατάπαυστα σε επισκέψεις κοντινών στο στρατόπεδο χωρικών, άρχισαν να επανέρχονται. Στη συνέχεια ακολούθησε και το μυαλό με την ακόρεστη δίψα για ομιλία.

Η βία φέρνει βία

Κάτι που δεν περίμενα αλλά αν το σκεφτείς είναι απόλυτα φυσιολογικό, ήταν ότι μερικοί κρατούμενοι όντας πια ελεύθεροι, ασκούσαν τώρα αυτοί βία, είτε σωματική, είτε ψυχολογική στους γύρω ανθρώπους. Αντί για το θύμα που ήταν τόσο καιρό, μετατράπηκαν στον/στην θύτη. Χρησιμοποιώντας ως επιχείρημα τις βάναυσες καταστάσεις που πέρασαν στο στρατόπεδο συγκέντρωσης, συνέχισαν την «αλυσίδα» της βίας και στον έξω κόσμο.

«Μονάχα αργά και βαθμιαία θα μπορούσαν αυτοί οι άνθρωποι να οδηγηθούν και πάλι στην κοινότοπη αλήθεια. Κανένας δεν έχει δικαίωμα να αδικοπραγεί ακόμη και αν έχουν αδικοπραγήσει άλλοι σε βάρος του» απόσπασμα του βιβλίου «Το νόημα της ζωής»

Κλείνοντας..

Το νόημα της ζωής βιβλίο

Έκανα ότι μπορούσα  για να σου δώσω μια γεύση από αυτό το βιβλίο και του τι μπορεί να σου διδάξει.Όντας όμως ένα άρθρο, δεν μπορεί σε καμία περίπτωση να καλύψει όλα εκείνα που μπορείς να αποκομίσεις  διαβάζοντάς το. Δες το βιβλίο εδώ και κάνε εγγραφή στο εβδομαδιαίο newsletter (στην παρακάτω φόρμα) για να ενημερώνεσαι για νέα book reviews και άρθρα.


Τροφή για σκέψη κάθε Κυριακή πρωί!

* indicates required

Όταν ήμουνα 3η λυκείου μετά τις πανελλήνιες πίστευα ότι η έκθεση θα ήταν το τελευταίο γραπτό μου. Μάλλον έκανα λάθος… :P. Αυτό που με γεμίζει σαν άνθρωπο είναι να δημοσιεύω περιεχόμενο με την ευχή να βοηθήσω τους αναγνώστες και να τους προτείνω βιβλία που θα τους συναρπάσουν. Το επάγγελμα μου είναι μηχανικός επιστήμης και τεχνολογίας υλικών και το πιο πρόσφατο (και μοναδικό για την ώρα) paper αφορά σύνθετα μεταλλικά υλικά.