Πως η ανθρώπινη περιέργεια οδηγεί στη γνώση

Πως η ανθρώπινη περιέργεια οδηγεί στη γνώση
4 Shares

Αρθρογράφος: Γιάννης Γεωργιάδης. Διαβάστε το blog του Γιάννη «HEAR ME OUT»  και ακολουθήστε τον στο Facebook και Twitter


Έχετε κοιτάξει ποτέ το βραδινό ουρανό κι έχετε αναρωτηθεί τι υπάρχει εκεί έξω; Τότε έχετε πάρει έστω μία μικρή γεύση της αστείρευτης δύναμης που έχει η ανθρώπινη περιέργεια. Η καινούρια γνώση είναι κάτι πολύτιμο και συναρπαστικό για κάθε άνθρωπο ξεχωριστά, αλλά και για την ανθρωπότητα συνολικά.

Από τους ανθρώπους των σπηλαίων

Από την απαρχή του πολιτισμού και της νοημοσύνης όπως την ξέρουμε σήμερα, οι άνθρωποι αναζητούν κι εξερευνούν κυνηγώντας περισσότερη και βαθύτερη γνώση, τόσο για τους εαυτούς τους όσο και για το μυστηριώδη και πολύπλοκο κόσμο γύρω τους. Στην αρχή, η αναζήτηση αυτή ήταν φυσικά πολύ πρωτόγονη και βασιζόταν αποκλειστικά στις αισθήσεις και τις εμπειρίες των προγόνων μας. Ακόμη και μόνο με αυτά τα μέσα, ο άνθρωπος ανακάλυψε πώς να δημιουργεί και να χρησιμοποιεί τη φωτιά, επινόησε τον τροχό και σταδιακά εξαπλώθηκε όπου μπορούσε στον πλανήτη, επεκτείνοντας διαρκώς τα όρια, του τότε γνωστού κόσμου για την ανθρωπότητα.

Από τότε έχουμε ξεπεράσει ξανά και ξανά τις πιο τρελές μας προσδοκίες για την κατανόηση του κόσμου γύρω μας και έχουμε επίσης εξερευνήσει διεξοδικά τον εσωτερικό μας κόσμο και την ανθρώπινη ψυχολογία. Ειδικά τους τελευταίους αιώνες, που οι αρχές του διαφωτισμού κι η επιστήμη έχουν λάβει κεντρικό ρόλο στον τρόπο και αντιλαμβανόμαστε τα πράγματα, η επέκταση των γνώσεών μας έχει γίνει αλματώδης κι έχει φτάσει σε ανεπανάληπτα επίπεδα. Έχουμε φτάσει βαθιά στη γη, αλλά και μακριά σε άλλους πλανήτες, έχουμε παρατηρήσει και μελετήσει ουράνια σώματα χιλιάδες έτη φωτός μακριά, αλλά και τα πιο μικροσκοπικά σωματίδια της ύλης. Μέχρι πρόσφατα πιστεύαμε ότι ο χώρος που παρατηρούμε σε όλο το σύμπαν γύρω μας, ανάμεσα στους πλανήτες, είναι απολύτως κενός, αφού δεν έχει ούτε καν αέρα. Σήμερα γνωρίζουμε ότι αυτό δεν μπορεί να είναι αλήθεια, ότι ακόμη και στο «κενό» υπάρχει η μυστηριώδης  σκοτεινή ύλη (dark matter).

Ο συνεχής αγώνας της επιστήμης

Ασταμάτητα η επιστήμη προσπαθεί να ρίξει φως στο σκοτάδι, να εξηγήσει τα ανεξήγητα και να δώσει ουσιαστικές απαντήσεις σε δύσκολους γρίφους της φύσης. Χωρίς φόβο αλλά με αρκετό πάθος πειραματιζόμαστε με οτιδήποτε μας κινεί την περιέργεια και επιχειρούμε διαρκώς να εμπλουτίσουμε τις γνώσεις της ανθρωπότητας. Φυσικά, αυτή η προσπάθεια ποτέ δεν τελειώνει, αφού κάθε απάντηση που βρίσκουμε γεννά πολλαπλάσια ερωτήματα. Όσα περισσότερα μαθαίνουμε, τόσο πιο πολύ αντιλαμβανόμαστε πόσα δεν κατανοούμε στο ελάχιστο. Είναι λες και φωτίζοντας πιο βαθιά μέσα στο άγνωστο, συνεχώς βρίσκουμε περισσότερο και πιο πυκνό σκοτάδι να μας κοιτάει κατάματα.

Αντί να τρομάξουμε και να γυρίσουμε τρέχοντας πίσω στις σπηλιές που μπορούσαμε τόσο εύκολα να γνωρίζουμε σαν την παλάμη του χεριού μας, ενθουσιαζόμαστε ακόμη περισσότερο αντικρίζοντας το ατέλειωτο σκοτάδι, γεμίζουμε με ακόμη μεγαλύτερη όρεξη για εξερεύνηση κι ανακαλύψεις, με ενθουσιασμό και πάθος για πειραματισμούς. Οι αναπάντητες ερωτήσεις που αφήνει η μία γενιά συναρπάζουν την επόμενη και η αναζήτηση διαρκώς συνεχίζεται. Ακόμη κι όταν νέα δεδομένα και πληροφορίες καταστήσουν τις προηγούμενες αντιλήψεις μας για τον κόσμο παντελώς λανθασμένες, δε διστάζουμε να τις αμφισβητήσουμε και τελικά τις αφήνουμε πίσω μας για να κυνηγήσουμε νέες και πιο σωστές απαντήσεις. Οι επικρατούσες θεωρίες για τη δομή του ατόμου για παράδειγμα, έχουν εξελιχθεί εντυπωσιακά, από τα χρόνια του Αριστοτέλη που καθιέρωσε τη λέξη άτομο (αυτό που δεν τέμνεται), μέχρι τα ηλεκτρόνια και τα πρωτόνια κι από εκεί στην αρχή της αβεβαιότητας και τα ακόμη μικρότερα και πιο βασικά υποατομικά σωματίδια.

Οι επιστήμονες είναι οι μεγάλοι αγωνιστές αυτής της αναζήτησης. Αφιερώνουν τη ζωή τους στην κατάκτηση της γνώσης και ψάχνουν συνεχώς τεκμήρια και εξηγήσεις για να επιβεβαιώσουν ή να απορρίψουν ποικίλες θεωρίες και υποθέσεις. Σε αντίθεση με τους περισσότερους ανθρώπους οι επιστήμονες έχουν ως απόλυτο οδηγό και πυξίδα για το έργο τους την λογική και χρησιμοποιούν το συναίσθημα μόνο ως καύσιμο για να τους δώσει ώθηση. Επίσης, ξέρουν πολύ καλά να διαχωρίζουν τις υποκειμενικές απόψεις τους από την αντικειμενική αλήθεια. Ακόμη κι όταν νέα δεδομένα κομματιάζουν τις πρότερες αντιλήψεις τους, δεν διστάζουν να διαμορφώσουν νέες αποδεχόμενοι τα νέα αυτά δεδομένα. Και βέβαια κατανοούν ότι ίσως ποτέ (και σίγουρα όχι στη διάρκειας της ζωής του καθενός) δεν θα καταφέρουμε να εξηγήσουμε τα πάντα και να κατακτήσουμε όλη τη γνώση που υπάρχει στο αχανές σύμπαν μας, αλλά ούτε αυτό τους αποθαρρύνει στο ελάχιστο.

Πολεμώντας το σκοτάδι

Μας πήρε πολλούς αιώνες και χρειάστηκε να καταδικαστούν πολλοί πρωτοπόροι επιστήμονες ως αιρετικοί για να φτάσουμε εδώ που είμαστε σήμερα, που η επιστημονική μέθοδος (παρατήρηση – υπόθεση – πείραμα – επιβεβαίωση) είναι ο αδιαμφισβήτητος τρόπος που έχουμε για να κατακτήσουμε περισσότερη και βαθύτερη γνώση. Κι όμως ακόμη και σήμερα, με όλη αυτή τη συνεχή πρόοδο και την άνθιση της επιστήμης σε όλους τους τομείς, η άγνοια και ο σκοταδισμός δεν διστάζουν να μας θυμίζουν συχνά και ηχηρά την παρουσία τους στις καρδιές των ανθρώπων. Στην εποχή των τεκμηρίων και του ορθολογισμού, οι άνθρωποι συνεχίζουν να εμπιστεύονται τυφλά τις υποκειμενικές τους εμπειρίες και τα συναισθήματα τους, ακόμη κι όταν αυτές διαψεύδονται περίτρανα από τις αποδείξεις.

Stephen Hawking: The greatest enemy of knowledge is not ignorance; it is the illusion of knowledge.

Η γνώση είναι πολύτιμη κι ο διαρκής αγώνας για την κατάκτηση της τροφοδοτεί συνεχώς την ακόρεστη ανθρώπινη δίψα που λέγεται περιέργεια. Ας συνεχίσουμε, λοιπόν, να ρίχνουμε φως στο σκοτάδι, αψηφώντας όσους προτιμούν να κλείνουν τα μάτια και να σταυρώνουν τα χέρια, κόντρα στο ίδιο το σκοτάδι που απειλεί συνεχώς να επιστρέψει. Κι αν μπορούμε, ας δείξουμε σε όλους πόσο όμορφο και συναρπαστικό είναι να γινόμαστε διαρκώς σοφότεροι, αλλά ποτέ πραγματικά παντογνώστες.

 


Τροφή για σκέψη κάθε Κυριακή πρωί!

* indicates required

Είμαι ο Γιάννης και απολαμβάνω απίστευτα να γράφω στον ελεύθερο μου χρόνο για σημαντικά θέματα που με απασχολούν και συνήθως με αγγίζουν προσωπικά, τα οποία αξίζουν λίγη περισσότερη σκέψη από ότι συνηθίζουμε να τους αφιερώνουμε. Μπορείτε να με βρείτε στο facebook αλλά και να διαβάσετε περισσότερα άρθρα μου, στα αγγλικά, στο προσωπικό μου blog (hearmeout103.wordpress.com). Θα ήθελα πολύ να μαθαίνω τις σκέψεις/απόψεις σας πάνω στα θέματα που θίγω, οπότε μην διστάσετε να τις εκφράσετε στα σχόλια ή να επικοινωνήσετε μαζί μου!