Υπάρχει απόλυτη αλήθεια;

Υπάρχει απόλυτη αλήθεια;

Πριν από περίπου 2000 χρόνια, ένας από τους σοφότερους ανθρώπους στην ανθρώπινη ιστορία, από τις διδαχές του οποίου ακόμη και σήμερα παίρνουμε πολλά μαθήματα, παραδέχτηκε ευθαρσώς ότι πολύ απλά δεν ήξερε τίποτα. Ο λόγος για τον Σωκράτη, τον αρχαίο Έλληνα φιλόσοφο, που η φράση του «Ένα πράγμα ξέρω, ότι δεν ξέρω τίποτα» είναι σήμερα γνωστή παγκοσμίως και μάλιστα πολύ πέρα από τα στενά όρια των σύγχρονων φιλοσοφικών κύκλων. Γιατί είπε κάτι τέτοιο ο Σωκράτης, ενώ ξέρουμε πόσο σοφός ήταν; Η απάντηση είναι απλή: επειδή ήταν ένας πραγματικός φιλόσοφος. Δηλαδή αγαπούσε, αναζητούσε τη σοφία, τη γνώση, την αλήθεια. Όσο μακριά κι αν έφτασε σε αυτή του την αναζήτηση όμως, ομολογούσε ότι είχε πολλά περισσότερα ακόμη να μάθει.

Μήπως λοιπόν είναι λίγο αφελές έως αλαζονικό εμείς στην καθημερινότητα μας να πιστεύουμε ότι ξέρουμε ΤΗΝ ΑΛΗΘΕΙΑ, ότι γνωρίζουμε τα πάντα για ένα συγκεκριμένο θέμα και να υποστηρίζουμε ότι έχουμε απόλυτο δίκιο, ενώ ο συνομιλητής μας απόλυτο άδικο; Να νομίζουμε ότι ξέρουμε τι είναι σωστό και τι λάθος, τι είναι αμαρτία και τι αρετή; Ακόμη και για θέματα στα οποία δεν έχουμε εμπεριστατωμένη γνώση, μόνο αόριστες κι υπεραπλουστευτικές εντυπώσεις, μας αρέσει να επιμένουμε και ανυποχώρητα να υποστηρίζουμε αυτό που νομίζουμε ότι είναι αντικειμενική αλήθεια.

Ο θάνατος του διαλόγου και της φιλοσοφίας

Η στάση αυτή είναι ιδιαίτερα προβληματική επειδή δημιουργεί εξ’ αρχής ένα βαθύ κι αγεφύρωτο χάσμα ανάμεσα σε εμάς και τον όποιο συνομιλητή μας. Είναι η καταδίκη του πραγματικού διαλόγου και τις συνεννόησης γιατί και τα δύο προϋποθέτουν διαλλακτική διάθεση, γιατί χρειάζεται να είναι κάθε πλευρά διατεθειμένη να ακούσει την άλλη κι ίσως να μάθει ή να καταλάβει κάτι καινούργιο.

Εκεί βρίσκεται και το άλλο πρόβλημα αυτής της αδιαλλαξίας: Αν πιστεύουμε ότι τα ξέρουμε όλα για οτιδήποτε, πολύ απλά δεν πρόκειται ποτέ να μάθουμε τίποτε παραπάνω, δεν μπορούμε να γίνουμε σοφότεροι. Ξεχνάμε έτσι τον δρόμο που τόσους αιώνες πριν χάραξε ο μεγάλος φιλόσοφος Σωκράτης. Γιατί όσο κι αν μελετήσουμε κάτι μόνοι μας, υπάρχουν πράγματα που μπορούμε να μάθουμε μόνο ακούγοντας διαφορετικές οπτικές και απόψεις πάνω σε αυτό και αποδεχόμενοι ότι μπορεί να έχουν έστω κάποιο δίκιο ή κάποια δόση αλήθειας.

Ατελείωτη περιπλοκότητα και ελάχιστη αντικειμενικότητα

Η αντίληψη ότι έχουμε απόλυτο δίκιο παραβλέπει το γεγονός ότι σε έναν τόσο περίπλοκο και πολυσύνθετο κόσμο όπως είναι αυτός που ζούμε, δεν είναι δυνατόν να ξέρουμε τα πάντα για τίποτα. Είμαστε φτιαγμένοι να βάζουμε τα πράγματα σε τάξη και σε μία λογική σειρά για να μπορούμε να τα κατανοήσουμε. Αλλά ο κόσμος δεν έχει εν γένει απαραίτητα και παντού μία λογική σειρά, ούτε έναν πεπερασμένο αριθμό μεταβλητών που καθορίζουν τι θα συμβεί και τι όχι. Ακόμη και όταν μιλάμε για τα αυστηρά πλαίσια της επιστημονικής μεθόδου, οπού μελετάμε μετρήσιμες ή παρατηρήσιμες παραμέτρους, οι επιστημονικές θεωρίες που προκύπτουν συνεχώς βελτιώνονται και εξελίσσονται καθώς ανακαλύπτουμε στοιχεία που νωρίτερα αγνοούσαμε. Κι αυτό πριν καν προσθέσουμε στην εξίσωση τον ανθρώπινο παράγοντα, του οποίου τις εμπειρίες, τις σκέψεις, τα κίνητρα, τα συναισθήματα και τις πεποιθήσεις είναι αδύνατον να βάλουμε σε τακτοποιημένα και σαφώς διαχωρισμένα κουτάκια. Γελιόμαστε λοιπόν αν νομίζουμε γνωρίζουμε ΤΗΝ ΑΛΗΘΕΙΑ, αν νομίζουμε ότι την γνωρίζει οποιοσδήποτε.

Η πεποίθηση ότι ξέρουμε ΤΗΝ ΑΛΗΘΕΙΑ για κάτι, είναι βαθύτατα λανθασμένη και για έναν ακόμη λόγο. Πρόκειται για μια πλάνη του ίδιου μας του μυαλού, που είναι φτιαγμένο να φιλτράρει και να απλοποιεί τις πληροφορίες που δέχεται επειδή Η ΑΛΗΘΕΙΑ, εκτός από υπερβολικά σύνθετη, είναι και πολύ πιο υποκειμενική απ’ότι θα θέλαμε να νομίζουμε. Ακόμη κι αν μαθαίναμε τα πάντα για κάποιο θέμα, κοροϊδεύουμε τον εαυτό μας αν νομίζουμε ότι τα έχουμε καταγράψει όλα αντικειμενικά και αμερόληπτα. Ο εγκέφαλος μας, παρά την ακατανόητη ακόμη περιπλοκότητα και αποτελεσματικότητα του, κάθε άλλο παρά τέλειος είναι. Για λόγους οικονομίας και όχι μόνο, το μυαλό μας φιλτράρει συνεχώς κάθε ερέθισμα που φτάνει σε αυτό από τις αισθήσεις μας και το κάθε ερέθισμα το επεξεργάζεται ή/και το αποθηκεύει με τρόπο που επηρεάζεται από όλες τις προηγούμενες εμπειρίες κι αντιλήψεις μας. Το μυαλό μας έχει εκπληκτικές δυνατότητες που συχνά υποτιμάμε: μπορεί να διαστρεβλώνει την ίδια την αντίληψη μας για την πραγματικότητα, όπως μπορεί και να ελέγχει τις σωματικές λειτουργίες μας.

Η απόλυτη αλήθεια

Υπό αυτό το πρίσμα λοιπόν, δεν υπάρχει καν ΜΙΑ ΑΛΗΘΕΙΑ, αλλά δισεκατομμύρια διαφορετικές αλήθειες που διαφέρουν κατά φαινομενικά μικρούς αλλά στην πραγματικότητα πολύ σημαντικούς τρόπους. Ο καθένας βλέπει και συνθέτει τα γεγονότα με τον δικό του τρόπο και αργότερα τα ανακαλεί αλλοιωμένα από την μνήμη του, συνήθως για να υποστηρίξει αυτά που ήδη πιστεύει. Ο καθένας έχει την δική του αλήθεια. Αυτό δεν σημαίνει ότι δεν πρέπει να αναζητούμε την αλήθεια και να διερευνούμε τα γεγονότα όπου μπορούμε, ότι όλες οι απόψεις είναι αλήθειες, ούτε ότι οι αβάσιμες πεποιθήσεις είναι ισοδύναμες με τεκμήρια και αποδείξεις. Αλλά το να αντιτείνουμε ανυποχώρητα τη δική μας αλήθεια, συνήθως δεν βοηθάει κανέναν.

Εσείς πιστεύετε ότι υπάρχει μία ολοκληρωμένη κι απόλυτη αλήθεια για οτιδήποτε;

Θα χαρούμε πολύ να διαβάσουμε τις απόψεις σας στα σχόλια εδώ, ή στο αντίστοιχο post στο fb!


Διαφήμιση

Τροφή για σκέψη κάθε Κυριακή πρωί!

* indicates required

Είμαι ο Γιάννης και απολαμβάνω απίστευτα να γράφω στον ελεύθερο μου χρόνο για σημαντικά θέματα που με απασχολούν και συνήθως με αγγίζουν προσωπικά, τα οποία αξίζουν λίγη περισσότερη σκέψη από ότι συνηθίζουμε να τους αφιερώνουμε. Μπορείτε να με βρείτε στο facebook αλλά και να διαβάσετε περισσότερα άρθρα μου, στα αγγλικά, στο προσωπικό μου blog (hearmeout103.wordpress.com). Θα ήθελα πολύ να μαθαίνω τις σκέψεις/απόψεις σας πάνω στα θέματα που θίγω, οπότε μην διστάσετε να τις εκφράσετε στα σχόλια ή να επικοινωνήσετε μαζί μου!